از حدود دو دهه پیش کشورهای سلطه جو ودر راس آن ها آمریکا به این نتیجه رسیدند که روزگار حمله نظامی یا همان جنگ سخت برای اشغال یک کشوربمنظور روی کار آوردن حکومتی وابسته وهماهنگ با خود سپری گردیده است زیرا این نوع عملیات ها گذشته از تحمیل تلفات انسانی و هزینه های سرسام آوراصولا روشی منسوخ شده ومورد انزجارنزد افکار عمومی بوده وعلاوه بر آن رسیدن به اهداف طولانی مدت از این طریق سخت و گاهی ناممکن است.

شکل گیری مقاومت های مردمی در مقابل کشور مهاجم از یکسو و پایدار نبودن نتایج حاصله از عملیات های نظامی از سوی دیگراز سایر عوامل مهم در تغییر شکل تهاجم کشورهای سلطه جو ازجنگ سخت به جنگ نرم بود وتحلیل گران و سیاستمداران این کشورها کم کم به این فکر افتادند که به جای بکارگیری قدرت سخت برای انجام کودتای نظامی ویا حمله مستقیم نظامی در کشورهای رقیب، تلاش خود را بر ایجاد تغییرات در کشورهای هدف از طریق تأثیرگذاری بر نخبگان جامعه متمرکز می کند.

براین اساس کشورهای سلطه جو تصمیم گرفتند بجای سرمایه گذاری میلیاردی جهت تغییر حکومت ها ویا وادار کردن آنان به پذیرش شرایط تحمیلی، به سرمایه گذاری بر نخبگان جامعه کشورهای هدف از طرق مختلف اقدام کنند.

جوزف نای نظریه پرداز مشهورآمریکایی که معتقد است مبنای قدرت سخت یا جنگ سخت بر«اجبار» و مبنای قدرت نرم بر «اقناع» است در مقاله ای تحت عنوان «قدرت نرم» power Soft در فصلنامه آمریکایی foreign policyدر سال ۱۹۹۰ برای اولین بار این نوع دیدگاه را مطرح نمود وبعداز فروپاشی بزرگترین رقیب آمریکا یعنی اتحاد جماهیر شوروی ، مقاله دیگری تحت عنوان «کاربرد قدرت نرم» در فصلنامه فارن پالسی در سال ۲۰۰۴ منتشر ساخت که تکمیل کننده نظرات قبلی اوومتناسب با تغییرات جهان و بویژه تحولات ناشی از واقعه یازده سپتامبر در روابط بین الملل بود.

در این مقاله جوزف نای دیدگاه خود را درباره ایجاد تغییرات از طریق به کارگیری دیپلماسی عمومی در کنار بکارگیری قدرت نرم در میان نخبگان جامعه هدف مطرح کرد که بعدها نظرات او تکمیل ترگردید و به عنوان دستورالعمل سیاست خارجی آمریکا تحت عنوان بکارگیری «قدرت هوشمند» Smart power به مورد اجرا گذارده شد تا دیپلماسی عمومی و قدرت هوشمند به عنوان وسیله ای برای نفوذ در بدنه جامعه هدف بکار گرفته شوند که این روش در سطح رسانه های گروهی به مفهوم «انقلاب نرم» یا «جنگ نرم»معروف شده است.جنگ نرم در علوم نظامی مترادف واژه هایی مانند جنگ روانی یا عملیات روانی است و در علوم سیاسی نیزمی توان به واژه هایی چون براندازی نرم، تهدید نرم، انقلاب مخملین یا انقلاب رنگین به عنوان مترادف آن اشاره کرد که در تمامی اصطلاحات بالا هدف مشترک تحمیل اراده گروهی بر گروه دیگر بدون استفاده از راه های نظامی می باشد.

شیوه عمل در جنگ نرم اغلب به این صورت است که ابتدا مجموعه مؤلفه هایی را در ارتباط با یک موضوع استخراج می کنند و سعی می نمایند دست کم نیمی از این مجموعه مؤلفه ها صادق باشدآن گاه این اطلاعات صحیح را به عنوان پوشش و چتری به کار می گیرند تا در دل آن، چند موضوع خلاف واقع و نادرست را نیز با تجزیه و تحلیل هایی هدف دار به عنوان کالا و خدمات فکری و فرهنگی به کام مخاطب بریزند که با توجه به جذابیت ظاهری که برای مخاطبان ایجاد می کنند آن ها در پی بردن به انگیزه اصلی دچار مشکل شده وبا در نظر گرفتن اینکه چند مورد از این مؤلفه ها صحیح است، کل آن پدیده و تحلیل ارائه شده را قبول می نمایند.

دراین روش، مردم کشورمورد هدف ارزش های کشور مهاجم را می پذیرند و از آن تبعیت کرده و تحت تأثیر آن قرار می گیرند و در نتیجه خواهان پیروی از آن می شوند و در واقع با استفاده از جنگ نرم روحیه افراد یک ملت به عنوان یکی از عوامل مهم وتاثیر گذارقدرت ملی خدشه دارشده ودر نتیجه عزم و اراده ملت از بین می رود، مقاومت و دفاع از آرمان و سیاست های نظام تضعیف می شودکه این مسئله می تواند مقدمه ای برای فروپاشی سیاسی- امنیتی و ساختارهای یک کشورباشد.

جنگ نرم دارای مراحل مختلف و ابزارهای متفاوت است ولی می توان گفت اولین کاری که در جنگ نرم صورت می گیرد این است که شخص را نسبت به دیدگاه های خود دچار شک و تردید می کند تا ازطریق خلأ فکری و منطقی که در فرد ایجاد شده چیزهای دیگری را در ذهن اوبگنجاند برای مثال به فرد تلقین می نمایند که رسانه های کشورشما دروغ می گویند یا همه واقعیت را نمی گویند ویا براساس منافع خودشان این کار را می کنند! در نتیجه فرد نسبت به صحت عمل رسانه های خودی شک پیدا می کند ولی چون نیازمند است که منابع اطلاعاتی دیگری جایگزین آن شود، منابع رقیب از سوی دشمنان به عنوان منابع مورد استناد معرفی می شوند.

شیوه دیگر اعمال جنگ نرم ایجاد ادبیات و روش های مطلوب برای جذب مخاطب میباشد اگر مطالبی که دیگران می گویند تفاوت زیادی با ارزش های ذهنی فرد داشته باشد، آن را پس می زند. به عنوان مثال هیچ گاه فردی مذهبی پیامی کاملاً ضدمذهبی را نمی پذیرد و شدیداً با آن پیام مقابله هم بکند به همین دلیل است که دشمن تلاش می کند پیام مورد نظرش را باتوجه به ارزش ها و هنجارهای مخاطب، طراحی و با ادبیات و شیوه هایی معقول و مورد پسند، مفاهیم و ارزش های موردنظر خود را به صورت نامحسوس به او القاء نماید.

جنگ نرم، امروزه مؤثرترین، کارآمدترین و کم هزینه ترین و درعین حال خطرناک ترین و پیچیده ترین نوع جنگ علیه امنیت ملی یک کشور محسوب می شود که با توجه به دستاوردهایی که بکارگیری این روش درکشورهای بلوک شرق برای آمریکا در پی داشت، هم اکنون کشورهای استکباری سعی می کنند با استفاده از این روش وتمرکز بر مسائل فکری، ایدئولوژیک و فرهنگی با گشودن جبهه جنگ نرم در کشورهای رقیب به اهداف خود برسند که امروزه با استفاده از تکنولوژی‌های ارتباطاتی مانند شبکه های ماهواره ای، سایت‌ها، وبلاگ‌ها و… این تأثیرگذاری از سوی آن‌ها راحت‌تر اعمال می‌شود.

تسلط بر مناطق ژئوپلتیکی وکنترل شریان های انتقال انرژی و جلوگیری از تسلیحاتی شدن آن ها، به قدرت رساندن افراد وجریانات همسوبا سیاست های آمریکا، حذف یا مهار نظامهای چالش گر، ممانعت از ایجاد اتحادیه های نظامی و امنیتی بین کشورهای مخالف آمریکا ودر نهایت مهاربیداری اسلامی را می توان ازمهمترین اهداف آمریکا از راه انداختن جنگ نرم و سازماندهی انقلاب های رنگین در کشور‌های مورد هدف اعلام کرد.

استکبار جهانی که فرو غلطیدن آمریکا را در با تلاق‌های عراق و افغانستان تجربه کرده است درمورد ایران به سوی جنگ نرم و تهاجم فرهنگی روی آورده است. این جنگ درکشورما از سال ها قبل تحت عنوان پروژه “ناتوی فرهنگی ” مطرح بوده که مقام معظم رهبری بارها در مورد آن هشدار داده اند ومشتمل بر خط تهاجمی دشمن و تلاش معاندان نظام برای ورود از طریق عرصه های فرهنگی، هنری و رسانه ای جهت سیاه نمایی علیه ایران می باشد.

رویکرد اصلی ناتوی فرهنگی یا جنگ نرم در ایران فروپاشی علقه ها و پیوندهای همگرایانه ملتی است که حدود سه دهه با تمام فشارها و کاستی ها، صبر و مدارا پیشه کرده و راه پیشرفت و مقاومت در برابر زورگویی و انحصارطلبی دشمنان را برگزیده است.

جنگ نرم دشمنان و نفوذ افکار و مکر آنان در بین اقشار مردم بمب‌های بی‌صدای دشمن است که به زعم خود با سرمایه‌گذاری بر روی آنها میخواهند آینده و سرنوشت نسل جوان و آینده ساز ایران را تهدید کند، لذا باید کاملاً هوشیار بود و در مقابل آنها برنامه‌ریزی بهینه داشت.

عشرت شایق

۲ تیر ماه ۱۳۸۹