موضوع به همین سادگی نیست… با این شیوه که دولت در پیش گرفته راه پر پیچ و خمی برای اجرای قانون هدفمند کردن یارانه‌ها پیش‌رو خواهیم داشت. دغدغه خوشه‌بندی مبهم، پرتناقض و نامتناسب با شرایط امروز جامعه ایرانی که از سوی دولت اعلام شد، نمایندگان مجلس را نیز چون سایر مردم در موجی از نگرانی‌ها و تردیدها فروبرده است. مطابق بند «الف» ماده هفتم قانون هدفمند کردن یارانه‌ها، «یارانه در قالب پرداخت نقدی و غیرنقدی، با لحاظ میزان درآمد خانوار نسبت به کلیه خانوارهای کشور به سرپرست خانوار پرداخت می‌شود.» بالطبع دهک‌های درآمدی می‌توانستند طبقه‌بندی مناسبی برای اجرایی کردن این قانون باشند، اما دولت هنگام تصویب لایحه از مجلسیان خواست تا دهک‌های درآمدی را از موضوع هدفمند کردن یارانه‌ها حذف کنند و به دولت اختیار دهند که شکل توزیع یارانه‌ها را خود انتخاب کند. موضوعی که مجلس با آن موافقت کرد و امروز بیشترین نگرانی را از بابت عملکرد دولت در همین خصوص دارد. در این باره با دکتر الیاس نادران نماینده تهران گفت‌وگو کرده‌ایم.

دولت پس از یک دوره حرف‌های ضد و نقیض بالاخره تصمیم گرفت خوشه‌بندی‌ها را دوباره اصلاح کند. برای طرح بزرگی که آن را «جراحی اقتصاد ایران» می‌خوانند، این یک عقب‌نشینی در گام اول تعبیر می‌شود، این طور نیست؟

اگر دولت به حرف مجلس گوش می‌داد و پرداخت یارانه نقدی به همان پنج دهک که مدنظر نمایندگان بود را می‌پذیرفت، الان در مقابل فشارها می‌توانست پشت مجلس سنگر بگیرد و همه مشکلات را ناشی از قانونی بخواند که مصوب مجلس بوده است. اما در کش و قوس تصویب لایحه، نماینده دولت در مجلس -که اتفاقا دکتر فرزین سخنگوی طرح تحول اقتصادی بود- در حالی‌که مدعی بود، دولت به دنبال کمک به همه جامعه هدف – یعنی جامعه‌ای که آسیب خواهد دید- است، پافشاری کرد که اگر تصمیم مجلس برای پرداخت یارانه نقدی به پنج دهک جامعه، اجرایی شود، فقط نصف مردم ایران مشمول حمایت می‌شوند و درخواست کرد که نمایندگان دست دولت را در حمایت از اقشار مختلف نبندند. منظورش هم این بود که به‌جای تعیین دهک‌های مشمول، بگوییم گروه هدف تا بر اساس آن دولت بتواند با تشخیص خودش گروه‌های آسیب‌پذیر را شناسایی و حمایت کند. مجلس هم قبول کرد. بنابراین پرداخت یارانه نقدی به دهک‌های درآمدی حذف شد و به‌جای آن پرداخت یارانه نقدی به جامعه هدف تصویب شد و بر اساس آن تعیین میزان یارانه نقدی و جامعه هدفی که مشمول دریافت یارانه نقدی خواهند شد، به‌طور کامل برعهده دولت قرار گرفت و این تازه اول دردسرهای دولت بود.

فکر جایگزینی خوشه‌ها به‌جای دهک‌ها هم همین‌جا شکل گرفت؟

دولتی‌ها معتقد بودند که دهک‌ها یک طبقه‌بندی صوری است و بر اساس تقسیم تعداد خانوارها صورت گرفته نه بر اساس وضعیت مالی آن‌ها. ما پرسیدیم خیلی خوب از نظر شما دسته‌بندی واقعی مردم به چه صورتی باید انجام پذیرد. دکتر فرزین گفت ما از طریق یک سری متغیرهای غیردرآمدی مثل داشتن خانه، متراژ خانه، ماشین و نوع آن، موبایل، تسهیلات دریافتی هر فرد و غیره، وضعیت درآمدی خانوار را مشخص می‌کنیم. ضمن این که برخی اطلاعاتی که از مردم خواسته شد با آن‌چه در پایگاه‌های اطلاعاتی دولت موجود است، کنترل می‌شود. مثل مالکان خودرو، اطلاعات ثبت احوال یا اطلاعات تأمین اجتماعی، همچنین افراد تحت تکفل. بر این اساس، طبقه‌بندی می‌کنیم. ما هم گفتیم قبول داریم، اما شما هر طور هم که تقسیم‌بندی کنید، در انتها بالاخره به این سئوال می‌رسید که چه کسانی، چقدر یارانه می‌گیرند. می‌خواهد عنوان طبقه‌بندی شما خوشه‌بندی باشد یا دهک، آخر آن یکی است. یا مثلا عزیز دیگری در دولت که می‌گفت، میزان درآمد که ما می‌گوییم، نه این که درآمد، بلکه از مجموع عواید و دریافتی‌ها چقدر درخواهد آمد. بخشی از این‌ها بازی با الفاظ است که زیاد هم مهم نیست. کاش مشکل همین‌ها بود اما می‌دانید که دولت در لایحه بودجه سال آینده درآمد هدفمند کردن یارانه‌ها را چند برابر میزان قانونی آن پیش‌بینی کرده است؟  ممبینی، معاون بودجه معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست‌جمهوری، که سهم درآمد دولت از هدفمند سازی یارانه‌ها را ۸ هزار میلیارد تومان اعلام کرد.

می‌دانید معنی این حرف چیست؟ سهم مختص دولت ۲۰ درصد است. پس دولت در بودجه‌ سال آینده حدود ۴۰ هزار میلیارد تومان برای اجرای قانون هدفمند کردن یارانه‌ها پیش‌بینی کرده است و این در حالی است که بر اساس مصوبه‌ مجلس قرار بود سال اول، حداقل ۱۰ هزار و حداکثر ۲۰ هزار میلیارد تومان پیش‌بینی شود. این رقم دو برابر سقف قانون است. تازه این خالص درآمد است. مطابق قانون از هر ۱۰۰ تومان درآمد تنها ۷۰ تومان به دست دولت می‌رسد.۱۰ تومان به شهرداری و ۲۰ تومان هم باید به حساب مالیات‌ها واریز شود. بنابراین برای کسب ۴۰ هزار میلیارد تومان درآمد خالص باید ۵۲ هزار میلیارد تومان درآمد ناخالص کسب کند که این رقم از دو برابر و نیم سقف قانونی هم بیشتر است. معنی این ارقام این است که دولت در همین سال اول می‌خواهد اصلاح قیمت‌هایی بیش از سقف قانونی که مجلس گذاشته داشته باشد. البته به قول دولت این پیشنهاد آن‌هاست و مطمئنا در مجلس با مخالفت نمایندگان روبه‌رو خواهد شد.
با این حال، این اصلا خوب نیست که در اولین قدم، اولین اختلاف میان دولت و مجلس در اجرای قانون هدفمندسازی یارانه‌ها کلید بخورد.

فقط دولت و مجلس نیست. داخل خود دولت هم هست. رییس مرکز آمار در سیما با اعلام خوشه‌بندی‌های صورت گرفته، عنوان می‌کند که هفت دهک مشمولین دریافت یارانه نقدی هستند. فردای همان روز معاون وزیر اقتصاد و سخنگوی طرح تحول اقتصادی اعلام می‌کند که پرداخت یارانه نقدی به هفت دهک به‌معنای عدم پرداخت یارانه به سه دهک باقی‌مانده نیست و دولت تلاش می‌کند به‌صورت مرحله‌بندی شده به همه مردم یارانه دهد. ضمنا مردم صحبت‌های رییس مرکز آمار را فراموش کنند.

میرتاج‌الدینی، معاون پارلمانی رییس‌جمهوری، هم ابتدا اعلام کرد یارانه پرداختی ۲۵ تا ۳۰ هزار تومانی است، اما چند روز بعد، فرزین گفت که در تماس تلفنی که با آقای میرتاج‌الدینی داشته است، او اعلام داشته که در سخنرانی خود ارقام مذکور را به‌عنوان مثال ذکر کرده است، اما در رسانه‌ها به‌عنوان خبر اعلام شده است.

موضوع به همین سادگی نیست. خیلی جاها رقم اعلام می‌شود، درآمدهای مشکوک‌الوصول جلو جلو خرج می‌شود، تا اگر نشد، بتوانند بگویند که مجلس اجازه نداد؛ وگرنه وقتی رقم اعلام می‌شود بالاخره کسی باید پاسخگو باشد که این رقم بر مبنای کدام قانون و از کدام روش محاسبه شده. با این شیوه که دولت در پیش گرفته راه پر پیچ و خمی برای اجرای قانون هدفمند کردن یارانه‌ها پیش‌رو خواهیم داشت.

*مصاحبه‌گر: مصطفی صدیق پور

منبع : پنجره