اغلب افراد عادت دارند؛ مسایل را به گونه‌ای تعریف کنند که به نفع خودشان باشد، از این رو طیف وسیعی از تعاریف مختلف به وجود آمده است. هرچند امروزه تعدادی از تعاریف کاربردی‌تر در سطح وسیع مورد استفاده قرار می‌گیرند.
چابهار یکی از مقاصد اکوتوریسم کشورمان است

خبرگزاری میراث فرهنگی_ گردشگری_ واضح است که ارائه تعریفی مشخص و جامع از اکوتوریسم به دلیل وجود متصدیان گوناگون در این عرصه که هریک سعی بر ارائه تعریفی خاص خود از این واژه دارند؛ کاری سخت و دشوار است. اغلب افراد عادت دارند که مسایل را به گونه‌ای تعریف کنند که به نفع خودشان باشد، از این رو طیف وسیعی از تعاریف مختلف به وجود آمده است. هرچند امروزه تعدادی از تعاریف کاربردی‌تر در سطح وسیع مورد استفاده قرار می‌گیرند.

انجمن جهانی اکوتوریسم، اکوتوریسم را این‌گونه تعریف کرده است: سفر مسئولانه در مناطق طبیعی که با حفاظت از طبیعت همراه باشد و سبب افزایش سطح رفاه مردم محلی شود.

تعریف (کمیسیون استراتژی ملی اکوتوریسم استرالیا) از اکوتوریسم به این صورت است: توریسم متکی بر طبیعت که شامل آموزش و ارائه توضیحاتی از محیط طبیعی باشد و به گونه‌ای طراحی شود که از لحاظ اکولوژیکی (بوم شناختی) پایدار باشد.

از بدو انتشار کتاب خانم “مارتا هانه‌ای” درمورد اکوتوریسم به نام “اکوتوریسم و توسعه پایدار” تعریف وی از اکوتوریسم به سرعت درحال تبدیل شدن به تعریفی استاندارد و فراگیر است. در بیشتر تحقیقات و بررسی‌های جدی در مورد اکوتوریسم که شامل برنامه‌های مختلف دانشگاهی نیز هست، از این تعریف به عنوان تعریف عملی و کاربردی در این زمینه استفاده می‌شود. هفت موردی که وی در تعریف خود از اکوتوریسم به آن‌ها پرداخته به شرح زیر است.

۱- اکوتوریسم باید شامل مسافرت به مقاصد طبیعی باشد: این مقاصد چه مسکونی و چه غیرمسکونی اکثرا در مناطق دوردست واقع‌اند و اغلب در سطوح بین‌المللی، ملی، همگانی و یا خصوصی تحت مراقبت‌های زیست محیطی قرار دارند.

۲- تاثیرات حداقل (ایجاد تاثیرات منفی حداقل): گردشگری آسیب‌هایی(خساراتی) را نیز به دنبال دارد. در اکوتوریسم سعی بر این است که اثرات منفی هتل‌ها، مسیرها، و دیگر زیرساخت‌ها با روش‌های مختلفی مثل: استفاده از مواد قابل بازیافت، به کار بردن هرچه بیشتر مواد ساختمانی محلی، منابع تجدید پذیر، بازیافت و انهدام ایمن زباله و فضولات و به کار بستن طراحی و معماری مطابق با فرهنگ و محیط زیست به حداقل ممکن کاهش بیابد. کاستن از این تاثیرات مستلزم آن است که تعداد گردشگران و شیوه رفتارآن‌ها در طبیعت به گونه‌ای باشد که تاثیرات منفی بر روی اکوسیستم را به حداقل ممکن برساند.

۳- بالا بردن سطح آگاهی در مورد مسائل زیست محیطی: اکوتوریسم به معنی آموزش هم به گردشگران و هم برای ساکنان مناطق مجاور مقاصد گردشگری است. قبل از عزیمت به مقصد گردشگری، تور گردانان باید مطالب مفید و دستورالعمل‌هایی را درمورد کشور، محیط زیست و مردم بومی و نحوه تعامل با موارد فوق در اختیار گردشگران و صنعت گردشگری بگذارند. ارائه این اطلاعات به آماده سازی گردشگران آن گونه که دستورالعمل های انجمن‌های گردشگری بیان می‌دارند، است. یعنی”یادگیری در مورد اماکن و مردمی که ازآن‌ها بازدید کرده‌ایم” و “همراه با به حداقل رساندن تاثیرات منفی در حین بازدید از مناطق طبیعی و فرهنگ‌های حساس و شکننده کمک می‌کند”. چیزی که بیش از همه در اکوتوریسم لازم و ضروری است راهنمای چند زبانه، طبیعت شناس و با اطلاعا ت کافی در مورد تاریخچه فرهنگی و طبیعی، دارای برداشت‌های درست زیست محیطی، رعایت کننده اصول اخلاقی و توانایی برقراری ارتباط به صورت موثر است. همچنین پروژه‌های اکوتوریسم باید سبب آموزش مردم جوامع محلی، دانش آموزان و سطح فراگیر‌ی از عموم در کشور مقصد گردد. برای دستیابی به این هدف باید هزینه‌های ورودی، استفاده و ماندن در اماکن اقامتی برای اتباع کشورها با تخفیف ویژه و قیمت پایین باشد و باید سفرهای آموزشی مجانی برای دانش آموزان محلی و مردمی که در نزدیکی جاذبه‌های گردشگری زندگی می‌کنند ارائه داد.

۴- کسب درآمد مستقیم برای حفاظت و نگهداری: اکوتوریسم از طریق ساز و کارهای گوناگونی به کسب درآمد برای حفاظت از محیط زیست، تحقیقات و آموزش کمک می‌کند که شامل گرفتن ورودیه پارک‌ها، گرفتن مالیات و عوارض از شرکت‌های تورگردانی، هتل‌ها، خطوط هوایی و در فرودگاه و جمع‌آوری کمک‌های داوطلبانه است.

۵- کسب درآمد و دادن کنترل و اختیار بیشتر به مردم محلی: پارک‌های ملی و دیگر مناطق حفاظت شده تنها در صورتی بقا خواهند داشت که مردمی راضی و خشنود در پیرامون آن‌ها زندگی کنند.
جوامع محلی هم باید از درآمد حاصل و امکانات رفاهی موجود درمناطق حفاظت شده آن شامل (آب آشامیدنی، جاده، مراکز درمانی و…) سهمی ببرند.

اداره محل‌های اردو زنی، اماکن اقامتی، رستوران‌ها باید به صورت کامل یا مشترک با جوامع محلی در پیرامون پارک ها و دیگر مقاصد گردشگری باشد. از این مهم‌تر اگر به اکوتوریسم به عنوان ابزاری برای توسعه مناطق روستایی نگریسته می‌شود پس باید بتواند به انتقال تصدی‌گری اقتصادی و سیاسی به جوامع محلی، روستاها، تعاونی‌ها و دیگر شرکت‌ها کمک کند.

این مشکل‌ترین و زمان‌برترین اصل در معادله اقتصادی است و موضوعی است که متصدیان خارجی و شرکا دراین بخش اغلب از آن غافل‌اند و یا به شکلی ناقص آن را اجرا می‌کنند.

۷- احترام گذاردن به فرهنگ محلی: اکوتوریسم نه تنها دوست دار محیط زیست است بلکه در مقایسه با گردشگری معمول آسیب‌های فرهنگی و ایجاد تغییرات کمتری را هم دارد. در حالی‌که فحشا، بازارسیاه و مواد مخدر اغلب محصول جانبی گردشگری انبوه است، سعی اکوتوریسم بر این است که به فرهنگ احترام گذارد و تاثیر حداقل بر روی محیط طبیعی و جمعیت انسانی کشور مقصد داشته باشد. دستیابی به این موضوع به دلیل این‌که اکوتوریسم اغلب مستلزم سفر به مناطق دوردست و مکان‌هایی است که در آن‌جا جوامع کوچک و محلی تجربه کمی در تعامل و برخورد با افراد بیگانه داشته اند کار آسانی نیست. مثل گردشگری رایج، اکوتوریسم هم مستلزم ارتباط نابرابر قدرت میان بازدید کننده و میزبان است و این موضوع به نوبه خود سبب تبدیل شدن ارزش‌ها و اخلاقیات به متاعی قابل خرید و فروش است. برای اینکه بتوانیم تا حدودی طبیعت گرد مسئول باشیم باید از قبل در مورد سنت‌های محلی، کدهای پوششی مورد نظر در مقصد و دیگر هنجارها موجود در مقصد بدانیم و نباید به صورت و بدون اطلاعات و دانش قبلی به اجتماعات خاص وارد شویم، مگر اینکه دعوت شویم و یا این کار به صورت برنامه و تور از قبل مشخص و برنامه ریزی شده باشد.

۷- حمایت از حقوق انسانی و جنبش های دموکراتیک: هرچند گردشگری اغلب به عنوان ابزاری جهت ایجاد درک جهانی مشترک و صلح به آسانی به کشورهای مختلف وارد می‌شود، ولی دستیابی به این اهداف به صورت خودکار اتفاق نمی‌افتد و این موضوع اغلب به این دلیل است که صنعت گردشگری سبب تقویت دولت‌های سرکوب‌گر و غیر دموکراتیک می‌شود. گردشگری انبوه توجه بسیار کمی به سیستم سیاسی کشور میزبان و کشمکش‌های داخلی دارد ولی این موضوع تنها تا زمانی است که ناآرامی‌های مردمی خود را در شکل حملات به گردشگران نشان دهد.

اکوتوریسم خواهان رویکردی کلی‌تر به سفر است، سفری که گردشگران در آن سعی بر احترام، یادگیری و منفعت رساندن به جوامع و محیط زیست محلی داشته باشند. هرچند آن دسته از تعاریفی هم که بر روی سود رساندن و حساس بودن نسبت به مسایل فرهنگی مقصد تاکید می‌کنند را نمی‌توان نسبت به مسایل و وقایع سیاسی کشورها بی تفاوت دانست. در بسیاری از کشورهای در حال توسعه جمعیت روستایی ساکن در اطراف پارک‌های ملی و دیگر جاذبه‌های گردشگری به صورت مداوم بر سر کنترل و تملک منافع حاصل از این جاذبه‌ها با دولت مرکزی و شرکت‌های چند ملیتی در حال نزاع و ستیز هستند. بنابراین لازم است اکوتوریسم نسبت به شرایط سیاسی کشور میزبان و حال و هوای اجتماعی آن حساس باشد و لازم است اکوتوریسم با تحریم‌های بین‌المللی که توسط آن‌هایی که حامی تغییرات دموکراتیک، نقش اکثریت و حقوق بشر هستند، همگام باشد.

برای مثال مبارزات و تلاش‌های کنگره ملی آفریقا(ANC) در جهت منزوی کردن آفریقای جنوبی از طریق مصادره سرمایه‌ها و تحریم تجارت، ورزش و گردشگری به براندازی آپارتاید در این کشور کمک کرد. تعییین این که باید کشوری را در گردشگری تحریم کرد و یا نه همیشه کار آسانی نیست. در میان سئوالاتی که می‌توان برای انجام تحریم ها پرسید، این سئوالات قابل توجه است: در کشورهایی که گردشگری در رشد اقتصادی آن‌ها نقش دارد آیا میزان احترام و توجه به حقوق بشر هم در آن‌ها به همان اندازه افزایش می‌یابد؟ آیا انجام تحریم‌ها صرفا باعث ضعیف‌تر شدن قشر کارگر و فقیر در آن کشور می‌شود و اصلا بر روی دولت آن کشور تاثیری دارد؟

آیا تحریم‌های کوتاه مدت اقتصادی را باید نسبت به تغییرات کلی دولت و عوض شدن حکومت در نهایت ترجیح داد؟ اگر فردی از کشور سرکوب‌گری مثل اندونزی و پرو و غیره… دیدن کند آیا می توان از این سفر هم از لحاظ شخصی و هم از لحاظ سیاسی به وسیله آموزش‌های قبلی به افراد در مورد کشورپیش روی و ملاقات آن‌ها با افراد خواهان تغییرات و افراد بومی و مقامات رسمی دولت در طی اقامت در آنجا و با صحبت در مورد شرایط سیاسی حاکم در جهت بهتر کردن شرایط، گام برداشت؟

به وضوح قابل مشاهده است که اجرای همه موارد فوق برای کسی که ادعای انجام اکوتور (تورهای طبیعت گردی) را دارد بسیار سنگین است و به ندرت پروژه، و یا اجرا کننده توری هست که می‌تواند ادعا کند همه موارد فوق را انجام می‌دهد. هرچند موارد گفته شده می تواند برای ما زمینه‌ای فکری را به وجود آورد که چیزی را که می‌بینیم و اجرا می‌شود اکوتوریسم واقعی است یا خیر. اکثر فعالیت‌ها و تورهایی که در این زمینه انجام می‌گیرد و می‌توان آنها را اکوتوریسم نامید سعی بر آن دارند که تا آن‌جایی که می‌توانند معیارهای فوق را اجرا کند.

پس به خوبی پیداست که در اکوتوریسم تاکید بروی اصول و استانداردهای گفته شده و نحوه به کار بستن آن‌ها است وبه خوبی مشخص است که اکوتوریسم حامی و پشتیبان چیست.
منبع: وب سایت http://www.untamedpath.com/
مترجم: وحید نظری

مطالب مشابه:

• باید اصولگرائی باز تعریف شود
• تعریف فتنه از دیدگاه آیت الله مجتبی تهرانی
• کار زینبی تعریف کلی راویان دفاع مقدس است
• تعریف خشونت علیه زنان مبتنی بر لیبرالیسم است
• تاکید بر تعریف روشنی از اصولگرایی